Ақынның өмірбаяны мен шығармалары туралы қысқаша мәлімет
Қысқаша мәлімет
Лутпулла Мутәллип (1922 жылғы 16 қараша — 1945 жылғы 17 қыркүйек)
Лутпулла Мутәллип — ақын, публицист, драматург және ұлттық қаһарман, түркі тілдес және қазіргі ұйғыр әдебиетінің көрнекті классигі. Алматы облысының Ұйғыр ауданындағы Чоң Ақсу ауылында дүниеге келген. Чоң Ақсуда, Құлжада (Ғулжа) және Үрімжіде оқыған. Ақынның өмірі мен шығармашылығы Қазақстан Республикасындағы ұйғыр мектептерінің 7–8-сыныптарына арналған «Ұйғыр әдебиеті» пәнінің оқу бағдарламасы мен оқулықтарына енгізілген.
Ақын өлеңдерінің алғашқы ірі жинағы «Жилларға жавап» деген атпен 1951 жылы Алматыдағы «Қазақстан» баспасынан жарық көрген.
Ақынның шығармалары ірі баспа орталықтарында жарияланған. Мәскеудегі беделді «Правда» баспасында Александр Коринов пен Мурад Һәмрайевтің авторлығымен оның орыс тіліндегі шығармаларынан құрастырылған «Молодость как молния» кітабы басылды. 1976 жылы бұл кітаптың өзбек тіліндегі аудармасы Ташкенттегі Ғафур Ғұлам атындағы баспадан («Ғәфур Ғулам намидики нәшрият») жарық көрді. Сондай-ақ 1982 жылы Ташкенттегі «Молодая гвардия» баспасында оның «Майская песня» кітабы жарияланды. Лутпулла Мутәллиптің поэзиясы әлемнің көптеген тілдеріне, соның ішінде қазақ, орыс, ағылшын, француз, өзбек, қырғыз, қытай және татар тілдеріне аударылған.
Зерттеулер мен құрмет
1975 жылы белгілі ғалым, академик Мурад Һәмрайев орыс тілінде, академик Абдувәли Қайдаров қазақ тілінде, доктор С. Н. Абдуллайев (Қырғыз ұлттық университеті) қырғыз және орыс тілдерінде, Әзиз Әйса (Aziz Isa; Азия-Африка университеті) ағылшын тілінде мақалалар жазып, олардың аудармалары жарық көрді. 1994 жылы Г. М. Аутова Қазақстанда «Л. Мутәллиптің шығармашылық мұрасы» («Л. Мутәллипниң ижадий мираси») атты диссертация қорғады.
2023 жылы ақынның 100 жылдығына арнап профессор Абдулла Самсақов Қазақстан Республикасында «Қәһриман әлниң қәйсәр оғли» кітабын шығарды. Онда оқырмандардың ақынға көрсеткен құрметі туралы құжаттар жинақталған. Осы кітаптағы бір мысал — ағылшын зерттеушісі Турсун Оқияның каталогы: онда Л. Мутәллип шығармаларының 2011 жылға дейін әлем баспаларында 137 рет басылғанын көрсететін тізім берілген.
Басылымдар
1951
Жилларға жавап
Алматы · «Қазақстан»
Алғашқы ірі өлеңдер жинағы
Мәскеу
Молодость как молния
«Правда» · орыс тілінде
Өзбекше аудармасы — Ташкент, 1976
1982
Майская песня
Ташкент · «Молодая гвардия»
Әдеби мұрасы
«Қайнам Өркиши» бүркеншік атымен өлеңдер жариялаған. Пьесалар, әңгімелер, әдеби сын мен фельетондар да жазған. Дереккөз [1]
2023 жылы «Рисале» ғылыми жинағында Гоярчин Мустафаеваның ақынның ұлттық күресі мен әдеби мұрасы туралы мақаласы жарияланды. Дереккөз [2]
Фотогалерея
Ағаштар арасындағы Лутпулла Мутәллип ескерткішіФотосуретті толық өлшемде ашуЛутпулла Мутәллип ескерткіші, алдыңғы көрінісіФотосуретті толық өлшемде ашуЛутпулла Мутәллип ескерткіші, артқы көрінісіФотосуретті толық өлшемде ашу
.jpeg)
